وظیفه ما، در دوران غیبت امام قائم(عج)

نظارات عمومى

یكى از وظایف و دستورات دینى هر فرد مسلمان، پاسدارى دین، و حفظ حقوق مردم و سلامت و نظم جامعه اسلامى است. این موضوع در متون دینى به نام امر به معروف و نهى از منكر یاد شده است. در واقع خدا، به همه مسلمانان ماموریت داده است كه چونان دیدبانى تیزبین و موشكاف، نگهبان و مراقب اجراى احكام و حدود اسلامى باشند، تا حیات اسلامى همیشه چون خون در قلب و دیگر اعضاى جامعه اسلامى جارى باشد.

امر به معروف و نهى از منكر، تعهد و مسوؤلیتى است كه اسلام به دوش پیروان خود مى‎گذارد، تا نهال خوبى‎ها و راستى‎ها ریشه گیرد، و باور شود، و علف‎هاى هرزه كژى و ناراستى بخشكد. انجام این رسالت بزرگ، ضمانت اجرایى بر قوانین دین خواهد بود، تا از گزند حوادث و دستبرد نااهلان محفوظ بماند. و همین رمز گسترش و پیشرفت اسلام است .

كسى كه به خدا و روز جزا ایمان دارد، و وعده‎هاى او را راست مى‎داند، نباید در راه انجام وظایف دینى سستى كند، و به خاطر استفاده بیشتر - از لذت‎هاى مادى - با گناه و ظلم بسازد و در برابر آنها بى تفاوت بماند.

در قرآن كریم آمده است: اى مسلمانان ! شما بهترین ملت‎ها و جمعیت‎ها هستید، اگر امر به معروف و نهى از منكر كنید و ایمان به خدا آورید.(1)

امر به معروف و نهى از منكر، دستورهاى فراموش شده دین را، به یاد مى‎آورد. زیرا انسان‎ها نیازمند تذكر و یادآورى‎اند، و آنها را كه به فرمان دین، پایبند نیستند، جهت مى‎دهد و آگاهى مى‎بخشد در نتیجه سیر اجتماع به سوى كمال متوقف نمى‎شود.

اگر امر به معروف و نهى از منكر تعطیل شود، مردم خوبى‎ها را فراموش مى‎كنند، و به بدى‎ها و پستى‎ها مى‎گرایند، از آن بدتر، خوبى‎ها، بد و بدى‎ها خوب معرفى مى‎شوند. از اینجا است كه اجتماع انسانى سقوط خواهد كرد و از آدمیت جز لباس زیبا، چیزى نخواهد ماند.

امر به معروف و نهى از منكر، در ردیف دیگر واجبات، مثل نماز و روزه نیست، بلكه نگهبان و پاسدار آنها است. چه آن كه اگر در جامعه‎اى گناه و ظلم پیدا شد، از هر سو به گناهكار ظالم حمله مى‎شود و آنها نمى‎توانند در جو و محیط اسلامى، حدود و مرزهاى اسلام را بشكنند، و برنامه‎هاى آن را زیر پا نهند و احساسات پاك مردم را جریحه‎دار كنند، این محدودیت، رفته رفته آنها را تربیت خواهد كرد تا جایى كه به حقیقت رسند، و یا اگر سنگدلى و گمراهى آنها به اندازه‎‎اى قوى باشد كه تربیت اصیل و انسان پرور اسلام در آنها كارگر نشود، لااقل مزاحم ترقى و پیشرفت دیگران نمى‎توان شد. و این خود، بزرگترین فائده و توفیق است .

 

امر به معروف در دو مرحله

دانستیم امر به معروف و نهى از منكر، وظیفه هر فرد مسلمان است، و اختصاص به گروه ویژه‎اى ندارد.

ولى با در نظر گرفتن دیگر آیات قرآن، معلوم مى‎شود كه این دو فریضه بزرگ در دو مرحله باید اجرا شود:

 

مرحله ابتدایى مرحله عالى

مرحله ابتدایى: نیاز به تخصص و تبحر ندارد. همه پس از دانستن شرایط ساده آن، باید به این وظیفه اقدام كنند. همانطور كه خواندن نماز و انجام سایر عبادت‎ها و وظایف، چنین است و براى همه در هر درجه و مقامى كه باشند، ضرورى است. مثلا مى‎دانیم كه شراب و قمار در اسلام به شدت ممنوع و حرام است. اگر كسى آلوده به این دو گناه شد، باید دوستانه به او تذكر داد و از رفتار ناشایست او اظهار ناراحتى و تنفر كرد و در صورت لزوم، ترك معاشرت و دوستى نمود.

این كار از عهده همه بر مى‎آید، و نیاز به دانستن زیان‎هاى الكل بر روى اعضاء بدن، و تشریح پزشكى آن و ضررهاى اقتصادى، اجتماعى، روانى قمار، و بحث‎هاى فنى و علمى در این زمینه‎ها نیست و همچنین سخنورى و فن بحث و مناظره نیز نمى‎خواهد. یا اگر در ماه رمضان، روزه‎خوارى را دیدیم، باید با دلسوزى و بدون هیچگونه ترسى، نهى از منكر كنیم . چنین نیست كه بگذاریم و بگذریم هیچ مسوؤلیتى نداشته باشیم و بگوییم انشاءالله امام زمان تشریف مى‎آورد و كارها را درست مى‎كند!

البته امام خواهد آمد، و اصلاح جهانى خواهد كرد ولى از ما هم بازخواست مى‎كند، چرا نهى از منكر نكردى، مگر قرآن براى تو وظیفه معلوم نكرده بود؟

مرحله عالى: در این مرحله باید عده‎اى از مسلمانان كه شعله فروزان ایمان و عشق به خدا در سینه‎هاشان مى‎فروزد، به سلاح دین و دانش زمان مجهز شوند تا بتوانند در برابر مخالفین بایستند، و اشكال‎ها و مغالطه‎هاى آنها را پاسخ گویند.

بدیهى است این گروه، باید اسلام را آنگونه كه هست بشناسند و در متون دین صاحبنظر شوند و از روانشناسى و جامعه شناسى و دانستنى‎هاى لازم دیگر، به طور كافى بهره داشته باشند و داراى گفتارى شیرین و پر شور باشند تا بتوانند مردم را به نیكى و انسانیت دعوت كنند.

امر به معروف و نهى از منكر را، در مقیاس جهانى و علمى بگسترانند، و از عهده بحث با مخالفت و دشمن بر آیند.

این معنى را مى‎توان از آیه دیگر قرآن استفاده كرد: باید از شما، گروهى در كار دعوت مردم به سوى خوبى‎ها باشند؛ آنان را به كارهاى نیك و شناخته شده فرمان دهند، و از كارهاى زشت و ناپسند بازدارند اینان رستگارند.(2) 

همین گروه باید بهترین و مؤثرترین راه‎ها را براى امر به معروف و نهى از منكر، بیابند و با در نظر گرفتن شرایط زمان و مكان، نیازها و مشكلات، طرح‎هاى اساسى و دقیق بریزند تا از نیروى كمتر، حداكثر استفاده بشود.

پس دریافتیم كه واژه انتظار را نمى‎توان بهانه سستى و خمودى خویش قرار داد، و وجدان مذهبى خود را با نام آن آرام، و از كوشش و پیكار در راه دین شانه خالى كرد.

امام صادق(علیه‎السلام) منتظر راستین را همچون پیكار كننده در راه خدا مى‎داند كه در خون خویش غوطه‎ور باشد.

بدیهى است، آن كس در ركاب امام قائم(علیه‎السلام) پیكار تواند كرد كه هر روز در راه پیشرفت اسلام و به ثمر رساندن هدف‎ها و برنامه‎هاى آن، پیكار و مجاهدت كرده باشد.

 

 

---

 

 

1- سوره آل عمران/ 110.

2- سوره آل عمران/ 100

برگرفته از کتاب جهانگشاى عادل، سید جمال الدین دین پرور